Nie istnieją rzeczy powszechne poza nazwami. Każda rzecz nazywana z osobna jest indywidualna i jednostkowa.
Jedna nazwa powszechna stosuje się do wielu rzeczy ze względu na ich podobieństwo co do jakości lub innego akcydensu. Nazwy jednostkowe przywodzą tylko jedną rzecz, nazwy ogólne wszystkie naraz. Nazwy ogólne mają różne zakresy, obejmują się wzajemnie.
Nazwa nie musi być jednym wyrazem, może być złożonym określeniem używanym na oznaczenie jednej rzeczy.
Formułowanie twierdzeń ogólnych wymaga posiadania języka. Twierdzenia ogólne są użyteczne, ogarniając wiele przypadków w jeden, odciążając umysł.
Prawdziwość i fałszywość są cechami mowy, a nie rzeczy. Tam, gdzie nie ma mowy, nie ma prawdy ani fałszu.
Prawda polega na właściwym uporządkowaniu nazw w twierdzeniach. Aby szukać ścisłej prawdy, należy znać znaczenie nazw. Znaczenie wyrazów ustalają definicje. Geometria jest jedyną nauką; zaczyna się ona od definicji używanych w niej wyrazów.
Fałszywe i bezsensowne tezy wynikają z błędnych lub nieistniejących definicji.
Niewiedza – środek między prawdą i fałszem
„Słowa bowiem są liczmanami ludzi mądrych; i liczą oni tylko przy ich pomocy; dla głupców natomiast słowa są gotówką, którą oni oceniają na podstawie autorytetu Arystotelesa, Cycerona, Tomasza czy jakiegokolwiek innego doktora, byle człowieka”
Nazwy pozytywne
- materia lub ciało (kolorowe ciało, to, co jest jakieś)
- cechy i własności – nazwy abstrakcyjne (oderwane od rozważania materii) [kolorowe, kolorowość]
- wyobrażenia [widzenie koloru]
- nazwy nazw, wyrażeń [ogólny, powszechny, gatunkowy, wieloznaczny], zwrotów
Nazwy negatywne – znaki oznaczające, że dane słowo nie jest nazwą rzeczy, o której mowa [nic, żaden, niebędący taki itp.]
Wszelkie inne nazwy są jedynie pustymi dźwiękami bez znaczenia
- nowe, których znaczenie nie zostało jeszcze wyjaśnione przez definicję („taką wielką obfitość ukuli scholastycy i pomyleni filozofowie”)
- nazwy złożone z dwóch nazw sprzecznych
[każda substancja jest ciałem]
rozumienie jest pojęciem wywołanym przez mowę. Jeżeli mowa jest właściwa człowiekowi, to rozumienie również.
Doznania uczuciowe są pojęciami.

Człowiek jest częścią przyrody, cała wiedza, jaką posiada o otaczającym go świecie, wszystkie jego wyobrażenia pochodzą od działania przedmiotów materialnych na jego zmysły.
Rozważanie myśli pojedynczo i w ciągach, czyli w zależności jednych od drugich.
Każda pojedyncza myśl człowieka jest przedstawieniem lub obrazem jakiejś jakości lub cechy ciała poza nami (przedmiotu). Przedmioty działają w różny sposób na narządy zmysłowe, wytwarzając różne obrazy.
Pierwowzorem każdej myśli? jest wrażenie zmysłowe.
„Nie ma bowiem w ludzkim umyśle pojęcia, które by pierwotnie, całkowicie lub częściowo, nie zrodziło się w organach zmysłowych”.
Przyczyną wrażeń zmysłowych są ciała zewnętrzne, wywierające nacisk na organ danego zmysłu (bezpośrednio lub pośrednio), co skutkuje procesami zachodzącymi w organizmie prowadzącymi do powstania wrażeń, zjawiających się obrazów, tego, co się wydaje.
Wszystkie jakości zmysłowe znajdują się w przedmiocie, który je wywołują. Różne są ruchy materii, którymi przedmiot wywiera nacisk na organy zmysłowe. W człowieku, który podlega naciskowi, są one również wyłącznie różnymi ruchami.
To, co zjawia się jako obraz, jest pozorem, ponieważ jest taki sam jak we śnie, ponieważ można je wywołać dotykając organów (np. oczu).
Barwy i dźwięki nie mogą być w ciałach, które je wywołują, w przeciwnym razie nie można byłoby oddzielić ciała od obrazu, tak jak to rzeczywiście ma miejsce (np. echo).
Wrażenie zmysłowe jest pierwotnym obrazem wywołanym przez nacisk (ruch) rzeczy zewnętrznych skierowany na organy zmysłowe.
Wrażenie będące ruchem zjawia się jako jakość zmysłowa.

Egoistyczne dążenie do zachowania własnych możliwości bytowych jest naturalne i uprawnione (Hobbes). Człowiek z natury jest istotą społeczną – zawiązuje umowę społeczną, opartą o częściowe zrzeczenie się własnych praw dla dobra ogółu. Naturalnym uczuciem wzajemnym jest altruizm – jeżeli nawet odczuwa się do kogoś lub czegoś nienawiść, to poznanie przyczyn powoduje jej zanik i zastąpienie miłością oraz wyrozumiałością. Jesteśmy konkurentami w sprawach dotyczących ciała, ale nie ducha – tylko uprawianie i rozwój wiedzy łączy, a nie dzieli ludzi i sprzyja powstawaniu altruizmu. Rozumny altruizm – solidarność społeczna (współpraca) przynosi efekty w postaci realizacji celu umowy społecznej, jakim jest osiągnięcie pokoju.
3 ustroje – monarchia, arystokracja i demokracja, czyli ustrój najlepszy.
Prawo każdego rozciąga się tak daleko, jak jego siła.
W stanie przedspołecznym nie ma winy ani zasługi, sprawiedliwości ani krzywdy, każdemu wolno czynić wszystko, co uważa za pożyteczne dla siebie. Ponieważ jednak kierujący się afektami wyrządzają sobie nawzajem szkody, gdy nic nie hamuje ich popędów, rezygnują tedy dobrowolnie i dla własnego pożytku z części prawa naturalnego i tworzą państwo, które reguluje namiętności i dba o usuwanie konfliktów. Prócz tego umacnia siły ludzi i pozwala im wspierać się wzajem. Większa jest wolność człowieka rozumnego w państwie, niż w samotności, bo wolność i szczęście ludzi rozumnych wspierają się, nie hamują.

Tylko ten stosuje się do prawa boskiego, kto stara się Boga miłować nie ze strachu przed karą i nie z powodu umiłowania jakiejś rzeczy (przyjemności, rozgłosu), którą chcielibyśmy się napawać, lecz jedynie dlatego, że poznał Boga, czyli że poznał, że poznanie i umiłowanie Boga jest dobrem najwyższym. Sedno prawa boskiego i najwyższy jego przepis – należy miłować Boga jako najwyższe dobro nie ze …

Idea Boga podpowiada już, że Bóg jest naszym dobrem najwyższym, czyli że poznanie i umiłowanie Boga jest celem ostatecznym, do którego skierować należy wszelkie nasze działania.

„Ale człowiek zmysłowy nie może tego zrozumieć i wydaje mu się to pustym, dlatego że posiada zbyt nędzne poznanie Boga i także dlatego, że nie znajduje w tym dobru najwyższym nic takiego, co by mógł palcami dotykać i jeść i co by zadowalało ciało, którym on się najwięcej rozkoszuje, ile że dobro najwyższe polega wyłącznie na spekulacji i czystym myśleniu. Tymczasem ci, którzy doszli do wiedzy, że nie ma nic wyższego nad rozum i zdrowy umysł, niewątpliwie poczytywać będą to za coś najsolidniejszego”

Postępowanie według wskazówek Boga i uczestniczenie w boskiej naturze, tym bardziej, im doskonalsze są nasze czynności i im więcej rozumiemy Boga. Teoria ta darzy ducha zupełnym spokojem. Szczęśliwość najwyższa, czyli szczęście, polega wyłącznie na wiedzy o Bogu, która prowadzi do postępowania jedynie takiego, jakie zalecają nam miłość i moralność. „Rozumiemy stąd jasno, jak dalecy od prawdziwego poszanowania cnoty są ci, którzy oczekują, że za cnotę i najlepsze uczynki, jakby za największą służalczość, Bóg obdarzy ich największymi nagrodami, jak gdyby cnota i służenie Bogu nie były już same szczęśliwością i wolnością najwyższą”

Ten relatywizm etyczny w połączeniu z wcześniejszym determinizmem, doprowadził Spinozę do wniosku, że aktywne czynienie lub poszukiwanie dobra nie ma większego sensu i jedynym wysiłkiem, jaki warto podjąć w tym zakresie, jest osiągnięcie zrozumienia praw, wg których działa substancja. Jest to, jak mówi sam Spinoza w ostatniej „propozycji” zawartej w Etyce: „wiedza o jedności łącząca harmonijnie umysł z całą Naturą, która, gdy zaakceptowana, daje jedynie możliwe szczęście”.
Skoro jesteśmy zdeterminowani jako modusy, tym większa doskonałość (pojmowana jako zbliżenie do substancji), im lepsze poznanie ciągów przyczynowo-skutkowych, naszych zależności, szersze ogarnianie swego uzależnienia, jeszcze lepsze zrozumienie konieczności własnego istnienia i położenia, ułatwiające pogodzenie z nim.
Z determinizmu wynika, że poznaniem dającym nam szczęście jest poznanie konieczności przyrody. Skoro nie można konieczności tej zapobiec, odwrócić nieuchronnego losu wydarzeń, zadaniem naszym jest afirmacja konieczności i sprawienie, aby rzeczy zewnętrzne, niezależne od woli, nie panowały nad naszymi myślami i postępowaniem, a więc bezwzględne wyzwolenie z wszelkiego afektywnego stosunku do świata, który źródło ma tylko w niewiedzy, buntującej się bezrozumnie przeciw koniecznym wyrokom losu.
Człowiek wolny to człowiek powodujący się rozumem, człowiek, którego nic nie porusza.
Doskonalenie się człowieka przez poznanie przyrody, które daje szczęście najwyższe.
Należy dążyć do dobra dla samego dobra, z umiłowania dobra, a nie o ile jest ono przeciwne złu, z obawy zła.
Kto postępuje dobrze z prawdziwego poznania dobra i umiłowania dobra, ten postępuje z przekonania wolnego i niezmiennego, kto zaś działa ze strachu przed złem, ten działa pod przymusem zła, niewolniczo i żyje pod panowaniem jakimś.
Rozum czyni człowieka błogosławionym i szczęśliwym, daje mu prawdziwy spokój i odpoczynek ducha, który jest spokojny i niezmienny, a nie jak niemoralni, których dusza podlega walce ze wzruszeniami, tak że nie doznają ani spokoju, ani odpoczynku.
Wolność jest cnotą, czyli doskonałością człowieka. Człowiek jest wolny, o ile posiada możność istnienia i oddziaływania według praw swojej natury. Jest tym bardziej wolny, im bardziej używa swojego rozumu i przedkłada dobro nad zło.
Bóg, który jest bezwzględnie wolny w swym istnieniu, myśleniu i działaniu, istnieje, myśli i działa także z konieczności, mianowicie z konieczności swojej natury. Bóg z tą samą wolnością działa, z jaką istnieje. Jak istnieje on z konieczności swojej natury, tak też i działa z konieczności swojej natury, czyli działa z bezwzględnie wolnej woli.